สัญชาติไทยสำหรับชาวต่างชาติ: คุณสมบัติ ระยะเวลา และค่าธรรมเนียม

ชาวต่างชาติขอสัญชาติไทยได้ด้วยการแปลงสัญชาติ: ขั้นแรกต้องได้ถิ่นที่อยู่ถาวร จากนั้นอยู่ในไทยด้วยสถานะนี้ไม่น้อยกว่าห้าปี ทำงานมีรายได้ตั้งแต่ 80,000 บาทต่อเดือน (ตั้งแต่ 40,000 บาท ถ้าคู่สมรสหรือบุตรเป็นคนไทย) เสียภาษีมาแล้วสามปี พูดภาษาไทยได้ และร้องเพลงชาติกับเพลงสรรเสริญพระบารมีได้ ยื่นคำขอกับตำรวจ: ในกรุงเทพฯ ที่กองบัญชาการตำรวจสันติบาล (Special Branch) ในต่างจังหวัดที่ตำรวจภูธรจังหวัด ค่าธรรมเนียม 5,000 บาท ระยะเวลาพิจารณาตามที่กำหนดไว้คือ 730 วัน เดือนกันยายน 2569 รัฐบาลสั่งให้ทบทวนกฎ แต่ตอนนี้ยังใช้กฎเดิม

ขั้นแรก: ถิ่นที่อยู่ถาวร

ห้าปีที่ใช้ขอแปลงสัญชาติไม่ได้นับจากวันแรกที่มาไทย แต่นับจากวันที่ได้ถิ่นที่อยู่ถาวรหรือใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าว และถิ่นที่อยู่ถาวรก็ออกตามโควตา: ปีละไม่เกิน 100 คนต่อสัญชาติ และอีก 50 คนสำหรับผู้ไร้สัญชาติ ช่วงรับคำขอไม่ได้เปิดทุกปี และเปิดแค่ช่วงสั้น ๆ: โควตาประจำปี 2568 รับคำขอตั้งแต่ 9 มีนาคม ถึง 3 เมษายน 2569

คุณสมบัติสำหรับการแปลงสัญชาติ

ตามมาตรา 10 ของพระราชบัญญัติสัญชาติและหลักเกณฑ์ของกระทรวงมหาดไทย ผู้ยื่นต้อง:

• บรรลุนิติภาวะ
• อยู่ในไทยต่อเนื่องไม่น้อยกว่าห้าปีโดยมีถิ่นที่อยู่ถาวร
• ทำงานโดยมีใบอนุญาตทำงาน และมีรายได้ตั้งแต่ 80,000 บาทต่อเดือน หรือตั้งแต่ 40,000 บาท ถ้ามีความเกี่ยวพันกับไทย: คู่สมรสคนไทย บุตรที่มีสัญชาติไทย หรือจบจากมหาวิทยาลัยไทย
• เสียภาษีในไทยไม่น้อยกว่าสามปี
• พูดและเข้าใจภาษาไทย และร้องเพลงชาติกับเพลงสรรเสริญพระบารมีได้
• มีประวัติดี: ตรวจประวัติอาชญากรรมจากลายนิ้วมือ ตรวจเรื่องยาเสพติด และภัยต่อความมั่นคง

ในรายการเอกสารของกรมการปกครอง (DOPA) ยังมีหลักฐานการบริจาคเพื่อการกุศลด้วย แนะนำไม่น้อยกว่า 5,000 บาท นี่ไม่ใช่ข้อบังคับตามกฎหมาย แต่ถ้าช่องนี้ว่างไว้ก็ดูไม่ดี

นักกฎหมายยังพูดถึงระบบให้คะแนน ซึ่งเกณฑ์ผ่านคือ 50 คะแนนจาก 100 เราไม่พบเอกสารทางการที่ระบุเรื่องนี้ จึงให้ถือว่าเป็นแนวปฏิบัติ ไม่ใช่กฎ

ถ้าคู่สมรสเป็นคนไทย

ภรรยากับสามีชาวต่างชาติใช้คนละช่องทาง

ภรรยาชาวต่างชาติ ขอสัญชาติตามมาตรา 9 ซึ่งไม่ใช่การแปลงสัญชาติ แต่เป็นขั้นตอนแยกต่างหาก ต้องสมรสกันมาไม่น้อยกว่าสามปี (หนึ่งปี ถ้ามีบุตรด้วยกัน) สามีมีรายได้ตั้งแต่ 20,000 บาทต่อเดือน และต้องสัมภาษณ์ทั้งคู่

สามีชาวต่างชาติ ต้องแปลงสัญชาติ แต่ใช้มาตรา 11: ได้รับยกเว้นเงื่อนไขห้าปีกับถิ่นที่อยู่ถาวรและเรื่องภาษา เงื่อนไขที่เหลือคือสมรสมาแล้วไม่น้อยกว่าสามปี (ไม่น้อยกว่าหนึ่งปีถ้ามีบุตร) รายได้ตั้งแต่ 40,000 บาท ใบอนุญาตทำงาน และภาษีย้อนหลังสามปี

ยื่นอย่างไรและรอนานแค่ไหน

ต้องยื่นคำขอด้วยตัวเอง ในกรุงเทพฯ ยื่นที่กองบัญชาการตำรวจสันติบาล (Special Branch Bureau) ของสำนักงานตำรวจแห่งชาติ ในต่างจังหวัดรวมถึงชลบุรี ยื่นที่ตำรวจภูธรจังหวัด รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยเป็นผู้ตัดสิน จากนั้นต้องได้รับพระบรมราชานุญาต แล้วผู้ยื่นต้องปฏิญาณตนว่าจะจงรักภักดี ประกาศการแปลงสัญชาติในราชกิจจานุเบกษา และออกหนังสือสำคัญการแปลงสัญชาติ ส่วนบัตรประจำตัวประชาชนต้องไปทำทีหลังผ่านงานทะเบียนราษฎร

ค่าธรรมเนียมตามคู่มือของ DOPA คือ 5,000 บาทต่อคำขอ 2,500 บาทสำหรับบุตรที่ยังไม่บรรลุนิติภาวะ และ 500 บาทสำหรับหนังสือสำคัญการแปลงสัญชาติ ปี 2565 รัฐบาลอนุมัติในหลักการให้ขึ้นค่าธรรมเนียมเป็นสองเท่า เป็น 10,000 บาท แต่กฎที่ใช้อยู่ยังไม่ได้เปลี่ยนตาม

ระยะเวลาตามที่กำหนดไว้คือ 730 วัน แต่นี่เป็นแค่กรอบเวลา ไม่ใช่คำสัญญา: นักกฎหมายบอกว่าในทางปฏิบัติใช้เวลาหลายปี

บุตรที่ยังไม่บรรลุนิติภาวะของผู้ยื่นที่อาศัยอยู่ในไทย ได้สัญชาติไปพร้อมกันได้ โดยไม่ต้องผ่านเงื่อนไขเรื่องอายุ งาน ระยะเวลา และภาษา

สัญชาติเดิมจะเป็นอย่างไร

กฎหมายไม่ได้ห้ามถือสองสัญชาติโดยตรง แต่กระทรวงมหาดไทยขอเอกสารจากสถานทูตของประเทศคุณที่ระบุว่าคุณตั้งใจจะสละสัญชาติเดิมหลังได้รับอนุมัติ ถ้าผู้แปลงสัญชาติยังใช้พาสปอร์ตเก่าต่อ รัฐมนตรีมีอำนาจถอนสัญชาติไทยได้ การไปอยู่ต่างประเทศเกินห้าปีโดยไม่มีภูมิลำเนาในไทยก็เป็นเหตุให้ถูกถอนสัญชาติได้เช่นกัน

สัญชาติให้อะไร และไม่ให้อะไร

พลเมืองไทยไม่ต้องใช้วีซ่า ไม่ต้องต่ออายุ ไม่ต้องมีใบอนุญาตทำงาน และไม่ต้องรายงานตัวกับ ตม. ทำอาชีพที่ห้ามคนต่างด้าวทำได้ด้วย: กระทรวงแรงงานมีรายการงาน 40 ประเภท และ 27 ประเภทในนั้นต่างชาติทำไม่ได้เลย ซื้อที่ดินได้โดยไม่ต้องอ้อมกฎหมาย เปิดบริษัทได้โดยไม่มีข้อจำกัดเรื่องสัดส่วนหุ้นของต่างชาติ

สิทธิทางการเมืองมีจำกัดกว่า ผู้แปลงสัญชาติมีสิทธิเลือกตั้งได้หลังได้สัญชาติครบห้าปีเท่านั้น และเป็น ส.ส. ส.ว. หรือรัฐมนตรีไม่ได้เลย: ตามรัฐธรรมนูญ สิทธินี้มีเฉพาะผู้มีสัญชาติไทยโดยการเกิด

และอีกเรื่องที่เข้าใจผิดกันบ่อย: เด็กที่เกิดในไทยไม่ได้เป็นคนไทยโดยอัตโนมัติ คนที่ได้สัญชาติโดยการเกิดคือลูกของคนไทย ไม่ว่าจะเกิดที่ไหน ลูกของพ่อแม่ชาวต่างชาติที่อยู่ในไทยด้วยวีซ่า ไม่ได้สัญชาติไทยแม้จะเกิดในไทย

อะไรจะเปลี่ยนในปี 2569

วันที่ 17 กันยายน 2569 รัฐบาลสั่งให้ทบทวนขั้นตอน หลักเกณฑ์ และวิธีพิจารณาคำขอสัญชาติ ตรวจสอบการให้สัญชาติในช่วงปีที่ผ่านมา และเตรียมแก้กฎหมาย เหตุผลคือมีการใช้สัญชาติในขบวนการนอมินี ณ วันที่ 25 กันยายน กฎที่ใช้อยู่ยังไม่เปลี่ยน แต่การตรวจคำขอน่าจะเข้มขึ้น ถ้าคุณอยู่ระหว่างยื่น เก็บเอกสารเรื่องรายได้และภาษีให้ครบถ้วนเรียบร้อย