ติดคุกไทย 16 เดือนเพราะตราประทับวีซ่าปลอม

Oliver Hardy วัย 27 ปี วิศวกรระบบทำความร้อนจากเมือง Croydon ประเทศอังกฤษ เก็บเงินห้าปีเพื่อมาเมืองไทย เขามาถึงในเดือนมกราคม 2566 ตั้งใจจะอยู่สักพัก ซ้อมมวยไทย และทำวีซ่าระยะยาว แต่เรื่องกลับไม่เป็นอย่างนั้น เขาต้องติดคุกไทย 16 เดือนในข้อหาที่เกี่ยวกับตราประทับตรวจคนเข้าเมืองปลอม

เขาเล่าเรื่องนี้เองหลังได้รับการปล่อยตัว และข่าวก็แพร่ไปทั้งสื่ออังกฤษและสื่อไทย เราเล่าต่อไม่ใช่เพื่อให้เป็น “เรื่องสยองในคุก” แต่เพราะเรื่องนี้มีทางแยกอยู่สองจุด ซึ่งทั้งสองครั้งเขาเลือกผิด และทั้งสองแบบเกิดขึ้นในพัทยาอยู่ตลอด

ทางแยกแรก: 1,200 ปอนด์ให้คนรู้จัก

Hardy รู้จักกับชายคนหนึ่งที่รับปากจะทำวีซ่าระยะยาวสำหรับเรียนมวยไทยให้ เขาจ่ายไปราว 1,200 ปอนด์แล้วก็รอ

วีซ่าไม่มา ถึงจุดหนึ่งเขาก็รู้ว่าตัวเองอยู่เกินกำหนด (overstay) แล้ว คืออยู่ในประเทศอย่างผิดกฎหมาย และวันเกินก็นับไปเรื่อยๆ

ตรงนี้ควรหยุดคิดสักนิด เพราะนี่คือจุดที่คนส่วนใหญ่เริ่มเข้าสู่ปัญหา เมื่อยื่นเงินให้ “คนรู้จัก” คุณตรวจสอบอะไรไม่ได้เลย ไม่รู้ว่ายื่นคำร้องไปแล้วหรือยัง ไม่รู้ว่ากำลังทำวีซ่าประเภทไหน ไม่รู้แม้แต่ว่าวีซ่านั้นมีอยู่จริงไหม ส่วนเวลาก็เดินอยู่บนพาสปอร์ตของคุณ ไม่ใช่ของเขา

ทางแยกที่สอง: 1,800 ปอนด์ให้เอเจนซี่ในพัทยา

Hardy ต้องเลือกว่าจะจัดการอย่างถูกกฎหมาย หรือจะ “แก้” สถานการณ์เอา ทางถูกกฎหมายคือค่าปรับ มีโอกาสถูกเนรเทศ และถูกห้ามเข้าประเทศ เขาเลือกทางที่สอง และในเดือนธันวาคม 2566 ก็จ่ายเงินอีกราว 1,800 ปอนด์ให้เอเจนซี่วีซ่าแห่งหนึ่งในพัทยา

แผนดูเหมือนใช้ได้ ผ่านภาคใต้ของไทยไปมาเลเซีย กลับเข้ากรุงเทพฯ แล้วได้ตราประทับใหม่ในพาสปอร์ต ในมุมของ Hardy ทุกอย่างเรียบร้อยแล้ว

ปัญหาคือตราประทับเหล่านั้นไม่มีอยู่ในระบบ

เรื่องแดงขึ้นมาได้ยังไง

เดือนกุมภาพันธ์ 2567 เขาบินจากบาหลีมากรุงเทพฯ เจ้าหน้าที่ด่านตรวจคนเข้าเมืองเปิดพาสปอร์ตแล้วเจอตราประทับที่ไม่ตรงกับข้อมูลใดในฐานข้อมูลเลย

จากนั้นคำบอกเล่าของ Hardy กับฝั่งอัยการต่างกันอยู่จุดเดียว เขาบอกว่าไม่รู้ว่าตราประทับเป็นของปลอม แต่ในสายตาของตรวจคนเข้าเมือง เรื่องนี้ดูต่างออกไป และข้อกล่าวหาก็หนัก ทั้งอยู่เกินกำหนด ออกนอกประเทศโดยไม่ผ่านจุดผ่านแดน ปลอมตราประทับตรวจคนเข้าเมือง ปลอมตราและเอกสารราชการ และใช้เอกสารปลอม

ศาลตัดสินจำคุกสองปีแปดเดือน เมื่อเขารับสารภาพ โทษก็ลดลงครึ่งหนึ่งเหลือหนึ่งปีสี่เดือน นี่แหละคือสิบหกเดือนที่ว่า

เขาเล่าถึงคุกไว้ว่าอย่างไร

เขาอยู่ในศูนย์กักตัวคนต่างด้าวของตรวจคนเข้าเมือง 46 วัน ตามที่เขาเล่า ห้องขังหนึ่งห้องมีคนราวร้อยยี่สิบคน และห้องน้ำใช้การไม่ได้ ต่อจากนั้นคือเรือนจำพิเศษกรุงเทพมหานคร (Bangkok Remand Prison) และเรือนจำธนบุรี ห้องขังแออัด นอนบนพื้นปูน มีความรุนแรง และรู้สึกตลอดเวลาว่าชีวิตไม่ได้อยู่ในมือตัวเองอีกต่อไป

นี่คือคำพูดของเขา ไม่ใช่บันทึกทางการ แต่คนส่วนใหญ่ที่เคยออกมาจากที่นั่นเล่าถึงสภาพเรือนจำไทยตรงกัน และไม่ค่อยมีใครโต้แย้ง

สิ่งที่ Hardy ย้ำในทุกบทสัมภาษณ์คือ หลายคนเชื่อว่าชาวต่างชาติจะติดคุกไทยก็เพราะยาเสพติดเท่านั้น แต่เขาติดคุกเพราะเอกสาร

ในทางปฏิบัติแล้วได้บทเรียนอะไร

สรุปจากเรื่องนี้ได้เป็นกฎห้าข้อ และทุกข้อน่าเบื่อทั้งนั้น

อย่ายื่นพาสปอร์ตให้ใครโดยไม่มีสัญญา ถ้าคนคนนั้นอธิบายขั้นตอนไม่ได้ และไม่ทิ้งเอกสารอะไรไว้ให้คุณใช้ทวงความรับผิดชอบ นั่นไม่ใช่คนกลาง แต่เป็นคนรู้จักที่มาพร้อมคำสัญญา

ถามให้ชัดว่ากำลังทำวีซ่าประเภทไหน ไม่ใช่แค่ “วีซ่าระยะยาว” แต่ต้องรู้ประเภทและเหตุผลในการขอ คือหมวดไหน อยู่ได้นานเท่าไร และอิงกับอะไร ถ้าคำตอบฟังเหมือน “ไม่ต้องห่วง เดี๋ยวจัดการให้” ดีลนี้ก็แย่ตั้งแต่ต้นแล้ว

นับวันเอง วันที่บนตราประทับเป็นความรับผิดชอบของคุณ ไม่ใช่ของเอเจนซี่ คนกลางจะไม่ติดคุกแทนคุณ และจะไม่จ่ายค่าปรับแทนคุณ

แผน “สีเทา” ที่อาศัยการออกนอกประเทศและตราประทับไม่ได้แก้ปัญหา แต่เปลี่ยนให้มันแย่ลง การอยู่เกินกำหนดคือ ค่าปรับวันละ 500 บาท สูงสุด 20,000 บาท (ภาษารัสเซีย) และถ้าเกินกำหนดนานกว่าเก้าสิบวันก็จะถูกห้ามเข้าประเทศ ส่วนตราประทับปลอมคือคดีอาญา และความต่างระหว่างสองอย่างนี้วัดกันเป็นปี

ถ้าอยู่เกินกำหนดไปแล้ว ให้ไปจัดการอย่างถูกกฎหมาย มันแพง ไม่สบายใจ และจบด้วยการเนรเทศหรือการห้ามเข้าประเทศ แต่มันเป็นเรื่องที่มีจุดจบและรู้ราคาล่วงหน้า ไม่ใช่เรื่องที่อีกหนึ่งปีต่อมาคุณต้องอธิบายกับเจ้าหน้าที่ว่าตราประทับนี้มาจากไหน ยิ่งตอนนี้การตรวจเอกสารเทียบกับฐานข้อมูลเข้มขึ้นมาก ดูได้ที่ การตรวจคนเข้าเมืองเปลี่ยนไปอย่างไร

ทางที่ถูกกฎหมายในไทยมีอยู่จริงและมีหลายทาง ทั้ง การอยู่โดยอิงการเรียนและการทำงาน การต่อวีซ่าที่สำนักงานตรวจคนเข้าเมือง และวีซ่าที่เหมาะกับคุณซึ่งทำไว้ล่วงหน้า ทุกทางช้ากว่าและน่าเบื่อกว่า “เดี๋ยวคนรู้จักจัดการให้” และนั่นคือความต่างทั้งหมด