กัญชาในไทยปี 2569: ใบสั่งจ่าย ใบอนุญาต และกฎหมายใหม่

กัญชาในไทยไม่ได้ผิดกฎหมาย แต่จะเรียกว่าเสรีก็ไม่ได้แล้ว ตั้งแต่มิถุนายน 2568 ช่อดอกขายได้เฉพาะตามใบสั่งจ่ายของผู้ประกอบวิชาชีพที่มีสิทธิสั่งจ่ายตามกฎหมายไทย ครั้งละไม่เกิน 30 วัน วันที่ 30 เมษายน 2569 กฎกระทรวงฉบับใหม่กำหนดเงื่อนไขใบอนุญาตที่เข้มงวด ร้านที่ไม่ผ่านเงื่อนไขทยอยปิดตัวเมื่อใบอนุญาตหมดอายุ และวันที่ 22 กันยายน 2569 คณะรัฐมนตรีอนุมัติร่างกฎหมายควบคุมกัญชาแยกเป็นฉบับเฉพาะ ต่อจากนี้ร่างจะเข้าสู่การพิจารณาของรัฐสภา

ปี 2569 เริ่มต้นอย่างไร

เดือนมกราคม พัฒนา พร้อมพัฒน์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุข เปิดตัวเลข ณ วันที่ 28 ธันวาคม 2568 ทั่วประเทศมีจุดจำหน่ายกัญชา 18,433 แห่ง ในจำนวนนี้มี 8,636 แห่งที่ใบอนุญาตหมดอายุในปี 2568 แต่ยื่นขอต่ออายุเพียง 1,339 แห่ง หรือ 15.5% อีก 7,297 แห่งไม่ได้ยื่น กระทรวงจึงคาดว่าตลาดที่ถูกกฎหมายจะหดเหลือราว 11,136 แห่ง ในปี 2569 จะมีใบอนุญาตหมดอายุอีก 4,587 ใบ และในปี 2570 อีก 5,210 ใบ

ช่วงเดียวกัน รัฐบาลอนุมัติร่างกฎกระทรวงใหม่เรื่องใบอนุญาต เดือนมกราคมร่างนี้ยังอยู่ระหว่างการตรวจพิจารณาของคณะกรรมการกฤษฎีกา

กฎกระทรวง 30 เมษายน: ใครยังขายได้

กฎกระทรวงประกาศในราชกิจจานุเบกษาเมื่อ 30 เมษายน 2569 และใช้กับช่อดอก ใบอนุญาตเดิมใช้ได้จนหมดอายุ ส่วนใบอนุญาตใหม่หรือการต่ออายุจะได้เฉพาะผู้ที่มีคุณสมบัติข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้:

• ใบอนุญาตสถานพยาบาล
• ใบอนุญาตผลิตหรือขายยา หรือผลิตภัณฑ์สมุนไพร
• ใบอนุญาตเกี่ยวกับสารสกัดกัญชา
• หนังสือรับรองหมอพื้นบ้าน
• แปลงปลูกของตัวเองที่ขายวัตถุดิบให้ผู้รับอนุญาต

สถานที่ก็มีข้อกำหนดเพิ่ม: ต้องมีระบบกำจัดกลิ่นและควัน มีห้องเก็บที่แยกวัตถุดิบไว้ต่างหากและไม่วางติดพื้น และต้องเป็นเจ้าของสถานที่หรือมีหนังสือยินยอมจากเจ้าของ ตลอดเวลาที่เปิดร้านต้องมีพนักงานที่ผ่านการอบรมจากกรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก (DTAM) อยู่ประจำ ผู้ที่เคยถูกพักใช้ใบอนุญาตเพราะทำผิดจะไม่ได้รับการต่ออายุ

ร้านค้าปลีกทั่วไปที่ไม่มีใบอนุญาตด้านการแพทย์หรือร้านขายยาแทบไม่มีทางต่ออายุตามกฎนี้ได้ เดือนกันยายนรัฐมนตรีพูดแรงกว่านั้นอีก: ร้านที่อยากต่ออายุต้องกลายเป็นสถานพยาบาลที่มีแพทย์

ใบสั่งจ่ายและข้อห้าม

ระบบใบสั่งจ่ายไม่ได้มาจากกฎใหม่ แต่มาจากประกาศกระทรวงสาธารณสุขที่ออกตั้งแต่ปีก่อน และมีผลตั้งแต่ 26 มิถุนายน 2568 ใบสั่งจ่ายครั้งละไม่เกิน 30 วัน ออกโดยแพทย์แผนปัจจุบัน แพทย์แผนไทยและแพทย์แผนจีน เภสัชกร ทันตแพทย์ และหมอพื้นบ้าน ประกาศฉบับเดียวกันห้ามสูบในจุดจำหน่าย ห้ามขายออนไลน์และผ่านตู้อัตโนมัติ ห้ามโฆษณาทุกช่องทาง และห้ามขายในวัด หอพัก และสวนสาธารณะ

ตั้งแต่มิถุนายน 2569 DTAM ใช้บทลงโทษตามระดับความผิดกับผู้รับอนุญาต การขายโดยไม่มีใบสั่งจ่ายมีโทษพักใช้ใบอนุญาต 90 วัน ส่วนการขายให้ผู้ที่อายุต่ำกว่า 20 ปี การสูบในร้าน การขายออนไลน์ และการทำผิดซ้ำ มีโทษเพิกถอนใบอนุญาต การขายโดยผิดกฎหมาย รวมถึงขายโดยไม่มีใบสั่งจ่าย มีโทษจำคุกไม่เกินหนึ่งปีหรือปรับไม่เกิน 20,000 บาท

ตั้งแต่ 14 มีนาคม 2569 องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น รวมถึงเมืองพัทยา ก็มีอำนาจตรวจร้าน ยึดสินค้า และจับกุมผู้ขายที่ไม่มีใบอนุญาตได้ด้วย

กฎหมายใหม่

วันที่ 22 กันยายน คณะรัฐมนตรีอนุมัติร่างกฎหมายว่าด้วยการควบคุมกัญชา เท่าที่กระทรวงสาธารณสุขเผยแพร่ ร่างนี้มีสาระสำคัญดังนี้:

• คณะกรรมการระดับชาติ มีรัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุขเป็นประธาน
• ใบอนุญาตจาก DTAM สำหรับการปลูก ผลิต นำเข้า ส่งออก และขาย อายุสามปี
• ใช้ได้เฉพาะเพื่อการแพทย์และการวิจัย
• ห้ามขายให้ผู้ที่อายุต่ำกว่า 20 ปี หญิงตั้งครรภ์และหญิงให้นมบุตร ห้ามโฆษณาช่อดอกและอุปกรณ์สูบ
• บทลงโทษสำหรับผู้ขายที่ไม่มีใบอนุญาต และค่าปรับสำหรับผู้ใช้ที่ใช้กัญชาผิดวัตถุประสงค์

อัตราค่าปรับยังไม่เผยแพร่ ยังไม่มีข้อเสนออย่างเป็นทางการให้นำกัญชากลับเข้าบัญชียาเสพติด เดือนกรกฎาคม อนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรี กล่าวว่าพร้อม “ปิด” ถ้าข้อเท็จจริงชี้ว่าเป็นอันตราย แต่หลังจากนั้นก็ไม่มีการตัดสินใจใดตามมา

นักท่องเที่ยวและชาวต่างชาติที่อยู่ในไทยควรรู้อะไร

• ไม่มีใบสั่งจ่าย ก็ซื้ออย่างถูกกฎหมายไม่ได้ ใบสั่งจ่ายออกโดยผู้ประกอบวิชาชีพที่มีสิทธิสั่งจ่ายตามกฎหมายไทย และจุดจำหน่ายมีหน้าที่ต้องตรวจใบสั่งจ่าย
• สูบบนถนนหรือบนชายหาดมีความเสี่ยง ถ้าควันรบกวนคนอื่น ถือว่าผิด พ.ร.บ.การสาธารณสุข ถ้าไม่ปฏิบัติตามคำสั่งเจ้าพนักงาน มีโทษจำคุกไม่เกินสามเดือนหรือปรับไม่เกิน 25,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
• ห้ามขับรถ ถ้าขับขี่ขณะอยู่ภายใต้ฤทธิ์กัญชา พ.ร.บ.จราจรทางบกกำหนดโทษจำคุกไม่เกินหนึ่งปีหรือปรับ 5,000 ถึง 20,000 บาท และถูกเพิกถอนใบขับขี่
• นำออกนอกประเทศไม่ได้เด็ดขาด ตั้งแต่มิถุนายน 2569 ศุลกากรยึดกัญชาทั้งหมดและเรียกเก็บ 30,000 บาทต่อกิโลกรัม และถ้าขึ้นศาล การนำออกนอกประเทศมีโทษจำคุกสูงสุดสิบปี ส่วนในประเทศปลายทาง การกระทำเดียวกันอาจมีโทษหนักกว่านั้นมาก

สรุป

ในเวลาเพียงปีครึ่ง ไทยเปลี่ยนจากการขายปลีกอย่างเสรีมาเป็นระบบใบสั่งจ่าย ตัวเลขเดือนมกราคมแสดงว่าตลาดหดตัวลงเองอยู่แล้ว กฎกระทรวงเดือนเมษายนปิดทางต่ออายุของร้านทั่วไปส่วนใหญ่ และร่างกฎหมายเดือนกันยายนจะทำให้แนวทางกัญชาเพื่อการแพทย์มีผลในระดับพระราชบัญญัติ คลื่นการปิดร้านจะดำเนินต่อไปจนถึงปี 2571 ตามที่ใบอนุญาตอายุสามปีทยอยหมดอายุ ส่วนจำนวนร้านที่ต่ออายุได้ตามกฎใหม่ กระทรวงยังไม่เผยแพร่

ด้านการแพทย์ของเรื่องนี้ อ่านต่อได้ที่ ระบบเอนโดแคนนาบินอยด์ และ THC กับ CBD ออกฤทธิ์อย่างไร