ยาทดแทนในไทย: หายาตัวเดียวกันที่ร้านขายยา

ในร้านขายยาไทย วิธีซื้อยาที่ง่ายที่สุดคือบอกชื่อตัวยาสำคัญ เช่น paracetamol, ibuprofen, cetirizine, omeprazole ยี่ห้อที่นี่ไม่เหมือนที่บ้าน แต่ถ้าบอกชื่อตัวยา เภสัชกรจะหายาตัวเดียวกันให้ได้ ยี่ห้อในรายการด้านล่างเช็กกับทะเบียนยาของ อย. (Thai FDA) แล้วเมื่อกันยายน 2569 เรื่องความปลอดภัยที่สำคัญที่สุด: ถ้าสงสัยว่าเป็นไข้เลือดออก ใช้พาราเซตามอลเท่านั้น ไม่เกินวันละ 4 กรัม ยาที่มีซูโดอีเฟดรีน (สูตรที่มีตัว “-D”) และฟูราโซลิโดนไม่มีขายในร้านขายยา จ่ายเฉพาะในโรงพยาบาล ส่วนยาทั่วไปนำเข้ามาได้ในปริมาณสำหรับรักษา 30 วัน

ใช้รายการนี้อย่างไร

• ให้เภสัชกรดูชื่อตัวยาสำคัญ ไม่ใช่ชื่อยี่ห้อรัสเซีย และเช็กชื่อนั้นบนกล่องยา
• เช็กความแรง: กี่มิลลิกรัมต่อเม็ด กี่มิลลิกรัมต่อ 5 มล. เพราะรูปแบบยาและความเข้มข้นอาจไม่เหมือนกัน
• ขนาดยาสำหรับเด็กคำนวณตามน้ำหนัก เป็นมิลลิกรัมต่อกิโลกรัม
• อย่ากินพาราเซตามอลซ้ำซ้อน: ยาแก้หวัดหลายตัวมีพาราเซตามอลอยู่แล้ว
• ทะเบียนบอกแค่ว่ายานี้เคยขึ้นทะเบียน ไม่ได้รับประกันว่าตอนนี้มีวางขาย ถ้าไม่มียี่ห้อนั้น ขอยาที่มีส่วนผสมเหมือนกัน

ยาในไทยขายแบบไหนขึ้นอยู่กับประเภทของยา ยาสามัญประจำบ้านขายได้ทุกที่ รวมถึง 7-Eleven “ยาอันตราย” ซึ่งรวมยาปฏิชีวนะส่วนใหญ่ ยาแก้แพ้ และไอบูโพรเฟน เภสัชกรเป็นคนจ่ายในร้านขายยา “ยาควบคุมพิเศษ” ต้องมีใบสั่งแพทย์ นอกจากนี้ยังมียาบรรจุเสร็จที่ไม่เข้ากลุ่มไหนเลย ยาพวกนี้ก็ขายในร้านขายยาเหมือนกัน

ยาที่ซื้อในร้านขายยาไม่ได้

ซูโดอีเฟดรีน (Pseudoephedrine) ตั้งแต่ 4 เมษายน 2555 เป็นวัตถุออกฤทธิ์ต่อจิตและประสาทประเภท 2 ยาที่มีตัวนี้ เช่น Clarityne-D, Telfast-D, Zyrtec-D, Aerius-D และยาคล้าย ๆ กัน จ่ายเฉพาะในโรงพยาบาลและคลินิกตามคำสั่งแพทย์ ถ้าจะพกติดตัวเข้ามา ต้องทำตามกฎการนำเข้าวัตถุออกฤทธิ์ฯ ซึ่งเล่าไว้ด้านล่าง

ฟูราโซลิโดน (Furazolidone) ตั้งแต่ปี 2562 ยาเม็ดและยาน้ำแขวนตะกอนที่มีตัวนี้ขายให้สถานพยาบาลเท่านั้น และในปี 2563 มีการเพิกถอนทะเบียนยาแก้ท้องเสีย 11 ทะเบียนที่มีฟูราโซลิโดน นีโอมัยซิน และไดไอโอโดไฮดรอกซีควิโนลีน ถ้าท้องเสีย ให้ดื่มเกลือแร่ชดเชยน้ำ ถ้ามีเลือดปนในอุจจาระหรือมีไข้ ไปหาหมอ

ยาอมผสมยาปฏิชีวนะ ตั้งแต่ปี 2562 ผู้ผลิตต้องเอายาปฏิชีวนะออกจากยาอมแก้เจ็บคอ และในปี 2564 ทะเบียนที่เหลือก็ถูกเพิกถอน ถ้าบนกล่องเก่ายังเขียนว่ามี neomycin, bacitracin หรือ tyrothricin ไม่ควรซื้อ

ยาลดไข้และแก้ปวด

พาราเซตามอล (Paracetamol / Acetaminophen): Sara, Tylenol, Panadol ผู้ใหญ่ไม่เกินวันละ 4,000 มก. คือแปดเม็ดขนาด 500 มก. เว้นระยะ 4–6 ชั่วโมง นอกจากพาราเซตามอลแล้ว Panadol Extra ยังมีคาเฟอีนด้วย

ไอบูโพรเฟน (Ibuprofen): Nurofen, Ambufen, Ibumax เภสัชกรเป็นคนจ่าย ถ้าสงสัยว่าเป็นไข้เลือดออก ห้ามใช้ไอบูโพรเฟน

เจ็บคอ

เบนซีดามีน (Benzydamine): สเปรย์และน้ำยากลั้วคอ Difflam ส่วนยาอม Difflam ที่วางขายเป็นยาฆ่าเชื้อธรรมดา ไม่ใช่เบนซีดามีน

ยาอมฆ่าเชื้อ (amylmetacresol + dichlorobenzyl alcohol): Strepsils, Throatsil OTC, Mybacin OTC Mint อย่าสับสน Throatsil OTC กับ Throatsil DEX: ตัวหลังมีเดกซ์โทรเมทอร์แฟนสำหรับแก้ไอ

ยาหยอดหู

ในไทยยาหยอดหูพวกนี้คือยาปฏิชีวนะ ไม่ใช่ “ยาแก้ปวดหู”: Vesoph คือนีโอมัยซินกับเดกซาเมทาโซน Archifen Ear คือคลอแรมเฟนิคอลกับลิโดเคน ถ้าสงสัยว่าแก้วหูเสียหาย (มีน้ำไหลจากหู ปวดหูแรงหลังดำน้ำ) อย่าหยอดยาพวกนี้เองโดยไม่ปรึกษาหมอ: ยากลุ่มอะมิโนไกลโคไซด์ทำให้การได้ยินเสียหายได้ เอกสารกำกับยาของ Sofradex ยาหยอดหูตัวคล้ายกันของอังกฤษ ระบุกรณีนี้เป็นข้อห้ามใช้โดยตรง

ตา

ยาหยอดตาฆ่าเชื้อแบคทีเรีย: tobramycin (Tobrex), moxifloxacin (Vigamox), chloramphenicol (Chloroph, Opsaram)

แบบมีสเตียรอยด์: Tobradex คือ tobramycin กับ dexamethasone สเตียรอยด์ในยาหยอดตาอันตรายถ้าใช้โดยไม่มีหมอดูแล และบางครั้งยาผสมแบบนี้ก็ขายเหมือนเป็น “แค่ยาฆ่าเชื้อ” จึงต้องอ่านส่วนผสม

เยื่อบุตาอักเสบจากภูมิแพ้: olopatadine (Pataday), cromoglicate (Vividrin), antazoline กับ tetryzoline (Opsil A มียาหดหลอดเลือด ใช้ช่วงสั้น ๆ เท่านั้น) ส่วน ketorolac (Acular) เป็นยาหยอดตาต้านการอักเสบ

แสบร้อนกลางอก กระเพาะอักเสบ และโรคกระเพาะ

อัลจิเนต (Alginates): Gaviscon, Belcid GERD

ยาลดกรด: Maalox Alum Milk, Belcid และ Malugel-S (อะลูมิเนียมและแมกนีเซียมกับไซเมทิโคน), Alumina and Magnesia Tablets จุดที่หลายคนพลาด: Malugel แบบเม็ดคือแคลเซียมคาร์บอเนต ส่วน Magnesia Tablets คือแมกนีเซียมไฮดรอกไซด์ล้วน ซึ่งออกฤทธิ์เป็นยาระบายไปด้วย

ซูคราลเฟต (Sucralfate): Ulcefate

ยายับยั้งโปรตอนปั๊ม (PPI): omeprazole (Losec MUPS), pantoprazole (Controloc), esomeprazole (Nexium, Axiago), lansoprazole (Prevacid), rabeprazole (Pariet, Rabeprazole Sandoz)

บิสมัทซับซาลิไซเลต (Bismuth subsalicylate): Gastro-Bismol, Besmal ตัวนี้เป็นซาลิไซเลต: ห้ามใช้ถ้าแพ้แอสไพริน และห้ามใช้ร่วมกับแอสไพริน

ภูมิแพ้

เซทิริซีน (Cetirizine): Cetrizin, Setin, Zetrix, Zyrac, Zyrtec, Cyzine

เลโวเซทิริซีน (Levocetirizine): Xyzal, A-Leaze, Cetizal 5, Levocet, Levocetin, Polilergy

ลอราทาดีน (Loratadine): Clarityne, Clarid, Loranox

เดสลอราทาดีน (Desloratadine): Aerius เฟกโซเฟนาดีน (Fexofenadine): Telfast, Fexotine

ไดเฟนไฮดรามีน (Diphenhydramine): Codiphen เม็ดขนาด 50 มก. ส่วน Benadryl ในไทยเป็นยาน้ำแก้ไอที่มีไดเฟนไฮดรามีนกับแอมโมเนียมคลอไรด์ ไม่ใช่ยาแก้แพ้ “ล้วน ๆ”

คลอร์เฟนิรามีน (Chlorpheniramine): Chlorpyrimine ในร้านขายยามักเรียกย่อ ๆ ว่า CPM

ไดเฟนไฮดรามีนและคลอร์เฟนิรามีนทำให้ง่วง กินแล้วอย่าขับรถ

ปวดเกร็ง

ดรอทาเวอรีน (Drotaverine): Deolin และยาสามัญที่มี drotaverine ในส่วนผสม

บาดแผล

เจนตามัยซิน (Gentamicin): ครีม Garamycin

คลอแรมเฟนิคอล (Chloramphenicol): ขี้ผึ้ง Chloment, Colfamin

โพวิโดน-ไอโอดีน (Povidone-iodine): Betadine Ointment

Pises Powder: ผงโรยแผลที่มีซัลฟานิลาไมด์ (ในรัสเซียรู้จักกันในชื่อ streptocide) และแทนนิน

ไอ

แอมบรอกซอล (Ambroxol): Mucosolvan, Amtuss, Ambronox

บรอมเฮกซีน (Bromhexine): Bisolvon

อะเซทิลซิสเทอีน (Acetylcysteine): Acetin

ไกวเฟนิซิน (Guaifenesin): Robitussin (ในไทยเป็นยาขับเสมหะ ไม่ใช่ยาที่มีเดกซ์โทรเมทอร์แฟน)

เดกซ์โทรเมทอร์แฟน (Dextromethorphan): A-Tussin ยาสมุนไพรไทย: ยาแก้ไอผสมมะขามป้อม (Compound Makham Pom)

หวัด: ยาทดแทน Fervex และ Theraflu (ยาชงแก้หวัดที่คนรัสเซียคุ้นเคย)

Tiffy และ Decolgen: พาราเซตามอลกับคลอร์เฟนิรามีน ใน Tiffy Dey และ Decolgen Prin เพิ่มฟีนิลเอฟรีน

Veracold: พาราเซตามอล คลอร์เฟนิรามีน และฟีนิลเอฟรีน

Cold-Tab: พาราเซตามอล บรอมเฟนิรามีน และเดกซ์โทรเมทอร์แฟน ห้ามใช้ร่วมกับ A-Tussin และแอลกอฮอล์ ทุกตัวในกลุ่มนี้ไม่มีซูโดอีเฟดรีน

ย่อยอาหารและท้องผูก

เอนไซม์ย่อยอาหาร: Creon, Combizym, Gaszym (แพนครีเอติน ใน Gaszym มีไซเมทิโคนด้วย)

Multizyme: เอนไซม์จากพืช ไม่มีแพนครีเอติน

แล็กทูโลส (Lactulose): Duphalac, Safex, Hepalac, Hepatolac

ยาสวนทวารขนาดเล็ก: Unison Enema, Patar Enema

ผงเกลือแร่: ยาทดแทน Regidron (ยี่ห้อที่คนรัสเซียคุ้นเคย)

SEA ORS, Babi-Lyte, Hydralyte, Delyte ORS และผง ORS จากผู้ผลิตหลายเจ้า เวลาอากาศร้อน ท้องเสีย หรืออาเจียน ให้ใช้ตัวพวกนี้เป็นอย่างแรก

ไมเกรนและคลื่นไส้

ยากลุ่มทริปแทน: Imigran (sumatriptan), Relpax (eletriptan)

เออร์โกตามีนกับคาเฟอีน: Cafergot ใช้เฉพาะตอนมีอาการ ห้ามใช้ร่วมกับยาปฏิชีวนะคลาริโทรมัยซินและอีริโทรมัยซิน ซึ่งก็ขายอยู่ในร้านขายยาเหมือนกัน: อาจทำให้หลอดเลือดหดเกร็งอย่างอันตราย

พิโซทิเฟน (Pizotifen): Zosegor, Migrin ตัวนี้ใช้ป้องกันไมเกรน ไม่ได้แก้อาการตอนกำลังปวด

เมโทโคลพราไมด์ (Metoclopramide) (แก้คลื่นไส้): Nausil, Vomesea ใช้ไม่เกินห้าวัน: ถ้าใช้นาน ความเสี่ยงเรื่องความผิดปกติของการเคลื่อนไหวจะเพิ่มขึ้น โดยเฉพาะในเด็ก

ผิวหนัง: แมลงกัด คัน เชื้อรา

คันและแมลงกัด: hydrocortisone 1% (Hytisone Cream), dimetindene (Fenistil Gel), diphenhydramine กับ calamine (Fadril Lotion) ยากันยุง: โลชั่น Soffell ที่มี DEET

เชื้อรา: terbinafine (ครีม Lamisil, EU 2000), clotrimazole (ครีม Canesten 1% ส่วน Canesten O.D. เป็นตัวยาอื่นคือ bifonazole), ketoconazole (แชมพู Nizoral, Kenoral)

แผลไฟไหม้และแผลถลอก: Bepanthen First Aid (คลอร์เฮกซิดีนกับเดกซ์แพนทีนอล)

เริมที่ริมฝีปาก: aciclovir 5%: Zovirax, Virless, Zovivir PIP

จมูก

ยาหดหลอดเลือด: xylometazoline (Otrivin, Actavia), oxymetazoline (Oxymet) ใช้ช่วงสั้น ๆ ตามเอกสารกำกับยา

สเปรย์สเตียรอยด์สำหรับภูมิแพ้: Flixonase, Avamys, Nasonex

น้ำทะเลล้างจมูก: ClariCare

เมารถเมาเรือ กล้ามเนื้อ ริดสีดวง

ไดเมนไฮดริเนต (Dimenhydrinate) แก้เมารถเมาเรือ: Dramamine, Denim

เจลไดโคลฟีแนค: Voltaren Emulgel

ยาเหน็บริดสีดวง: Proctyl, Doproct (ไฮโดรคอร์ติโซน เบนโซเคน ซิงค์ออกไซด์) ใน Proctosedyl มียาปฏิชีวนะฟรามัยเซตินนอกจากสเตียรอยด์ด้วย

ห้ามใช้ร่วมกัน

• พาราเซตามอล + ยาแก้หวัด (Tiffy, Decolgen, Veracold, Cold-Tab): ยาพวกนี้มีพาราเซตามอลอยู่แล้ว เสี่ยงได้รับยาเกินขนาด
• ยาต้านการอักเสบสองตัวพร้อมกัน เช่น ไอบูโพรเฟนกับไดโคลฟีแนค นาพรอกเซน หรือแอสไพริน: เสี่ยงต่อกระเพาะ เลือดออก และไตมากขึ้น
• เดกซ์โทรเมทอร์แฟนซ้ำจากสองตัว: Cold-Tab พร้อมกับ A-Tussin
• เออร์โกตามีน (Cafergot) + คลาริโทรมัยซินหรืออีริโทรมัยซิน
• ยาที่ทำให้ง่วงร่วมกับยานอนหลับหรือแอลกอฮอล์: เดกซ์โทรเมทอร์แฟน ไดเฟนไฮดรามีน คลอร์เฟนิรามีน บรอมเฟนิรามีน ร่วมกับแอลกอฮอล์ ยานอนหลับ ยากล่อมประสาท และกินแล้วอย่าขับรถ
• กระท่อม ร่วมกับแอลกอฮอล์ ยากล่อมประสาท ยากลุ่มโอปิออยด์ ยานอนหลับ และยาแก้แพ้ที่ทำให้ง่วง: ฤทธิ์กดประสาทจะเสริมกัน กระท่อมถูกกฎหมายในไทยตั้งแต่ปี 2564 แต่ พ.ร.บ.พืชกระท่อม พ.ศ. 2565 ห้ามผสมกระท่อมกับยาเสพติดและวัตถุออกฤทธิ์ต่อจิตและประสาท

ไข้เลือดออก: อาการและสิ่งที่ต้องทำ

อาการที่พบบ่อยคือไข้สูง ปวดเมื่อยตัวมาก ปวดหัว ปวดกระบอกตา อ่อนเพลีย บางครั้งคลื่นไส้และมีผื่น

ลดไข้และแก้ปวดด้วยพาราเซตามอลเท่านั้น งดไอบูโพรเฟน แอสไพริน นาพรอกเซน ไดโคลฟีแนค: ยาพวกนี้เพิ่มความเสี่ยงเลือดออก กระทรวงสาธารณสุขเตือนเป็นพิเศษว่าอย่าซื้อ “ยาชุด” ซึ่งเป็นยาเม็ดลดไข้จัดเป็นชุดที่ไม่รู้ว่าข้างในมีอะไร ดื่มน้ำให้พอและระวังภาวะขาดน้ำ ถ้าท้องเสียหรืออาเจียน ใช้ผงเกลือแร่ ORS

ไปหาหมอทันทีถ้า:

• เลือดออกตามไรฟันหรือเลือดกำเดาไหล อาเจียนหรืออุจจาระมีเลือดปน
• ปวดท้องมาก อาเจียนไม่หยุด
• หายใจเร็ว กระสับกระส่าย หรือกลับกันคือซึมผิดปกติ
• ผิวซีดและเย็น อ่อนเพลียมาก
• อาการแย่ลงอย่างรวดเร็วในวันที่ 3–7 ของการป่วย ระยะอันตรายมักเริ่มตอนที่ไข้กำลังลดลง

ยาอะไรนำเข้ามาได้บ้าง

ตามกฎของ อย. ยาทั่วไปนำเข้ามาได้ในปริมาณสำหรับรักษา 30 วัน ควรมีใบสั่งยาหรือใบรับรองแพทย์ด้วย ยาที่เป็นวัตถุออกฤทธิ์ต่อจิตและประสาท เช่น ยากลุ่มเบนโซไดอะซีปีน โซลพิเดม ซูโดอีเฟดรีน ถ้าไม่เกิน 30 วัน นำเข้าได้โดยมีใบรับรองแพทย์หรือใบสั่งยา ถ้า 31–90 วัน ต้องขออนุญาตจาก อย. ยื่นออนไลน์ล่วงหน้าอย่างน้อย 15 วันก่อนเดินทาง

ยาเสพติดให้โทษ เช่น โคเดอีน นำเข้าได้เฉพาะเมื่อได้รับอนุญาต บางตัวห้ามนำเข้าเด็ดขาด เช่น ฟีนาซีแพม (phenazepam) อยู่ในวัตถุออกฤทธิ์ฯ ประเภท 1 และห้ามนำเข้า

นอกจากร้านขายยาแล้ว อีกเรื่องที่ควรรู้ไว้ก่อน: วิธียื่น ตม.30 โดยไม่ต้องไปตรวจคนเข้าเมือง